Beste Gebouw van het jaar 2026

Dudok aan het Diep is een gebouw en een plek met een uitzonderlijk sterke identiteit, die zowel architectonisch als stedelijk van betekenis is. Het voormalige tankstation is een van de laatste twee overgebleven Dudok-paviljoens en het enige dat nog op zijn oorspronkelijke locatie staat en tot voor kort daadwerkelijk in gebruik was. Daarmee vertegenwoordigt het gebouw niet alleen een zeldzaam stuk wederopbouwerfgoed, maar ook een ononderbroken gebruiksgeschiedenis. Juist de afwijking van het gestandaardiseerde Dudok-ontwerp draagt bij aan de icoonwaarde. Door de inpassing van een netstation moesten delen van de transparante gevel worden gesloten, in tegenspraak met Dudoks oorspronkelijke ontwerpprincipes. Deze ingreep, destijds puur functioneel, heeft het gebouw een uniek en herkenbaar karakter gegeven. Het laat zien hoe standaardisering en maatwerk zich in de praktijk tot elkaar verhouden, een thema dat ook vandaag uiterst relevant is.

De herbestemming heeft het gebouw opnieuw betekenis gegeven, niet door het te isoleren als monument, maar door het actief onderdeel te laten zijn van het dagelijks leven. Dudok aan het Diep is geen bestemming op zich, maar een plek die je vanzelf tegenkomt, gebruikt en toe-eigent. Het fungeert als rustpunt, ontmoetingsplek en oriëntatiepunt aan de Diepenring, en vormt een belangrijke schakel tussen de binnenstad en het Ebbingekwartier. De icoonwaarde zit daarmee niet alleen in het object, maar juist in het samenspel van gebouw, openbare ruimte en water. De plek is herkenbaar, toegankelijk en laagdrempelig, en wordt gebruikt door een breed en divers publiek. In korte tijd is Dudok aan het Diep uitgegroeid tot een geliefde plek in de stad en een vast onderdeel van het stedelijk leven van Groningen.

Het project laat zien hoe wederopbouwerfgoed een actieve rol kan spelen in hedendaagse stedelijke opgaven. Dudok aan het Diep staat symbool voor een manier van omgaan met erfgoed die niet gericht is op behoud alleen, maar op continuïteit, gebruik en toekomstwaarde. Daarmee is het uitgegroeid tot een stedelijk icoon met betekenis voor zowel de geschiedenis als de toekomst van de stad. Sinds 2010 is het een Rijksmonument en in 2013 werd het door Groningers al gekozen tot mooiste naoorlogse gebouw. Die erkenning is nu vertaald naar een plek die niet ‘van iemand’ is, maar van de stad: zichtbaar, uitnodigend en dagelijks bruikbaar, met een heldere signatuur die Groningen aan het water opnieuw een gezicht geeft.

Het ontwerp vertrekt vanuit vanzelfsprekendheid: het eindbeeld moest voelen alsof het er altijd al zo was. Achter die rust schuilt een complexe, integrale opgave waarin restauratie, herbestemming, openbare ruimte, verkeer, water en klimaatadaptatie samenkomen. Het Dudok-paviljoen is met respect voor het oorspronkelijke ontwerp gerestaureerd en aangepast aan hedendaags gebruik. Originele materialen zijn zoveel mogelijk behouden en sporen van zeventig jaar geschiedenis zijn zichtbaar gelaten. De bestaande slanke stalen kozijnen zijn voorzien van hoogwaardig warmtereflecterend glas met behoud van maximale transparantie. Dak en vloer zijn geïsoleerd, het dak terugliggend zodat de kenmerkende dunne daklijn volledig intact blijft. Moderne technische installaties zijn zorgvuldig ingepast zodat het monumentale karakter niet is aangetast. Denk aan een warmtepomp achter hergebruikte gevelroosters en PV-panelen in de gevel die het verhaal van de plek vertellen. Daarmee laat het project zien hoe wederopbouwarchitectuur kan worden verduurzaamd binnen monumentale randvoorwaarden, zonder verlies van essentiële kwaliteiten. Energieprestaties zijn verbeterd, terwijl lichtheid, maatvoering en transparantie behouden zijn gebleven. De buitenruimte vormt de sleutel tot de nieuwe betekenis van de plek. De houten vlonder aan het water, door Marseille Buiten ontworpen als een publiek zitelement: een ruimtelijk meubel dat straat en water met elkaar verbindt. De constructie is volledig los gehouden van de monumentale kade en vormt een lichte, vloeiende overgang tussen maaiveld en water. Materialisatie en detaillering zijn bewust ambachtelijk gehouden, met gebakken klinkers, natuursteen en hout.

De historische gelaagdheid van de plek, van 17e-eeuws haventje tot wederopbouwpaviljoen, is niet weggepoetst maar leesbaar gehouden. Het verkeersprofiel van de Turfsingel is opnieuw ingepast om de verblijfswaarde te vergroten. Het plein is opgezet als echt publieke ruimte, zonder hekken of dwingende functies. Gebruik is vrij en veelzijdig: verblijven, ontmoeten, spelen of kijken naar het water. Wat ooit een plek was om brandstof te tanken, is nu een plek geworden om bij te tanken in een andere betekenis. Dudok aan het Diep toont hoe zorgvuldig ontwerp een monument kan verbinden met hedendaagse stedelijke opgaven. Architectuur, landschap en stad vallen hier samen in een ingetogen maar krachtige ingreep die de plek opnieuw verankert in het dagelijks leven van Groningen.