Beste Gebouw van het jaar 2026

De Universiteitsbibliotheek UvA is ontworpen als een stimulerende leeromgeving die optimaal bijdraagt aan onderwijs en onderzoek. Door de combinatie van monumentale historische gebouwen en moderne toevoegingen ontstaat een setting die kennis, creativiteit en interactie bevordert. Het atrium vormt het hart van het gebouw en functioneert als visueel en sociaal middelpunt waar studenten, docenten en onderzoekers elkaar ontmoeten. De hoofdtrap, de “Boom der Wijsheid”, is niet alleen een verbindend architectonisch element, maar huisvest ook studiebalkons om bruikbare studieruimtes te maximaliseren. Open studiegebieden, lichte zalen en multifunctionele ruimtes creëren een omgeving waarin leerprestaties worden gestimuleerd. Natuurlijke lichtinval, warme materialen en heldere zichtlijnen dragen bij aan concentratie, motivatie en algemeen welzijn. Door het gebruik van kleuraccenten, zoals rood in publieke zones, vinden bezoekers gemakkelijker hun weg, wat stress vermindert en een rustige studieroutine ondersteunt. Akoestische maatregelen zijn subtiel geïntegreerd om zowel stille studie als interactief overleg mogelijk te maken, waardoor verschillende leerstijlen worden ondersteund. De multifunctionele inrichting maakt het mogelijk om onderwijsactiviteiten, workshops en lezingen te combineren met dagelijkse studie en onderzoek, wat een dynamische, leerbevorderende omgeving creëert. Door de open opzet en verbinding met de campusgebieden bevordert het gebouw spontane interactie, uitwisseling van kennis en samenwerking tussen disciplines. De aanwezigheid van cafés, ontspanningszones en buitenruimtes draagt bij aan een holistische leerervaring, waarin studie en sociale interactie in balans zijn. Strategische plaatsing van ruimtes, gecombineerd met een duidelijk georiënteerde routing en flexibele inrichting, optimaliseert het gebruiksgemak en bevordert academische prestaties. Het ontwerp ondersteunt een cultuur van actieve participatie, reflectie en onderzoek, passend bij de missie van de universiteit om een inspirerende, stimulerende leeromgeving te bieden waarin studenten en medewerkers hun volledige potentieel kunnen ontwikkelen. Door erfgoed, duurzaamheid en moderne faciliteiten te combineren, levert het gebouw een significante bijdrage aan het verbeteren van leerprestaties en het ondersteunen van onderwijsfuncties op zowel korte als lange termijn.

De Universiteitsbibliotheek is gevestigd in twee rijksmonumenten op het Binnengasthuisterrein, de voormalige Tweede Chirurgische Kliniek en het Zusterhuis, daterend van circa 1900, aangevuld met zorgvuldig ingepaste nieuwbouw. Oorspronkelijk omsloten deze gebouwen een open binnenhof. Door deze hof te overkappen met een transparante atriumkap is één samenhangend gebouw ontstaan waarin oud en nieuw worden verbonden. Het atrium vormt het ruimtelijke en functionele hart van de bibliotheek. Hier bevindt zich de sculpturale hoofdtrap, de “Boom der Wijsheid”, die alle verdiepingen en functies met elkaar verbindt. De atriumkap is opgebouwd uit een elegante stalen constructie die doet denken aan een bladstructuur; een voorbeeld van biomimicry. Het gewicht van de kap rust volledig op de staalconstructie, waardoor de monumentale gebouwen niet extra worden belast. Op de begane grond bevinden zich de meest publieke functies, zoals studie- en collegezalen en het café. De nieuwe hoofdentree aan de Vendelstraat is gesitueerd in de voormalige ambulancepoort en verbindt het campusgebied direct met het atrium. Aan de zijde van de Nieuwe Doelenstraat is de nieuwbouw zichtbaar in het straatbeeld, voorzien van een gevelscherm dat als sluier fungeert, dat zonlicht filtert en privacy biedt. In dit scherm is een citaat uit Awater van Martinus Nijhoff verwerkt, in 24 talen en 6 schriftsoorten die aan de Faculteit der Geesteswetenschappen worden gedoceerd. Dit citaat is gekozen door docenten en studenten van de faculteit. Duurzaamheid speelde een centrale rol in het ontwerp. Hergebruik en herwaardering van de bestaande gebouwen stonden voorop. De atriumkap fungeert als klimaatbuffer, vermindert het warmteverlies en vangt regenwater op door zijn trechterachtige vorm. Het gebouw is hoogwaardig geïsoleerd en maakt gebruik van duurzame installaties zoals warmte-koudeopslag, grijswatervoorziening en slimme ventilatiesystemen. Het gebouw is volledig toegankelijk, inclusief meerdere liften, logische looproutes en goed geplaatste faciliteiten, waardoor barrières worden weggenomen en alle studenten optimaal kunnen participeren. Onder het complex is een ondergrondse fietsenstalling gerealiseerd, zodat het terrein bovengronds rustig en overzichtelijk blijft. Zo combineert het ontwerp respect voor erfgoed met eigentijdse architectuur, duurzaamheid en een hoogwaardig gebruikscomfort.