Beste Gebouw van het jaar 2026

Ouder worden in Amsterdam betekent vaak verhuizen uit de eigen buurt. De woning wordt te groot, trappen worden lastig en geschikte alternatieven zijn schaars. Aan de Schimmelstraat laat dit project zien dat het ook anders kan. Hier ontwierp INBO 38 sociale huurwoningen voor Rochdale, waarvan twee derde wordt bewoond door mensen van 55 jaar en ouder. Veel van hen woonden al jarenlang in de buurt en laten met hun verhuizing een grotere woning achter. Daardoor komt er ruimte vrij voor nieuwe gezinnen, terwijl zij zelf in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen.

De woningen zijn compact, maar zorgvuldig ontworpen zodat bewoners er lang zelfstandig kunnen blijven wonen. De positie van deuren en wanden is zo gekozen dat bewoners zich ook met een rollator goed kunnen bewegen. In de tweekamerwoningen kan de wc in de toekomst eenvoudig worden samengevoegd met de badkamer, waardoor extra toegankelijkheid mogelijk wordt zonder ingrijpende verbouwing.

Minstens zo belangrijk als de woning zelf is het dagelijks contact tussen bewoners. Daarom spelen de galerijen een belangrijke rol in het ontwerp. Ze zijn bewust kort gehouden en op verschillende plekken verbreed. Hier kun je elkaar passeren zonder haast, even blijven staan voor een praatje of samen uitkijken over de Kostverlorenvaart. De galerij wordt zo een plek waar het dagelijks leven zichtbaar wordt.

In het hart van het gebouw ligt een gezamenlijke binnentuin. Hier drinken bewoners koffie in de zon, verzorgen sommigen samen het groen of spreken ze af voor een buurtbarbecue. De tuin biedt beschutting en overzicht, waardoor bewoners zich er veilig en thuis voelen.

Ook op straatniveau draagt het gebouw bij aan het sociale leven van de buurt. Parkeerplaatsen maakten plaats voor een gedeelde ruimte voor voetgangers en fietsers. Bankjes langs de route nodigen uit om even te gaan zitten met uitzicht op het water.

Op de begane grond bevindt zich een keramiekatelier van een lokale ondernemer. Hier worden workshops gegeven waar ook buurtbewoners aan deelnemen. Onder de overkraging aan de kade maakte kunstenaar Mr. June, in samenwerking met het STRAAT Museum, een kunstwerk speciaal voor deze plek.

Zo laat het project zien hoe architectuur kan bijdragen aan leefbaarheid en sociale cohesie. Het biedt ouderen een plek in hun eigen buurt, stimuleert dagelijkse ontmoetingen tussen bewoners en voegt een nieuwe publieke ruimte toe aan een dichtbebouwde wijk.

De locatie aan de Schimmelstraat kent een lange geschiedenis waarin stad en water steeds opnieuw met elkaar verbonden raakten. Het oorspronkelijke gebouw uit 1910 stond vrijwel op de kade van de Kostverlorenvaart. Tijdens de coronaperiode hing er zelfs een bord dat anderhalve meter afstand hier onmogelijk was. Die bijzondere situatie vormde het beginpunt voor het ontwerp.

Historisch gezien lag dit gebied ooit buiten de stad. Langs sloten en waterwegen ontstond lintbebouwing met kleine buitenplaatsen. Later groeide Amsterdam hieromheen en werden bouwblokken gesloten. Tegelijk ontwikkelde zich langs de Kostverlorenvaart een zone van industrie en werkplaatsen, waar gebouwen soms letterlijk op de kade of zelfs boven het water stonden.

In de stedenbouwkundige inpassing is gezocht naar het samenbrengen van deze verschillende tijdslagen. Het gebouw staat iets terug ten opzichte van de kade, waardoor ruimte ontstaat voor voetgangers en fietsers langs het water. Tegelijk steekt het volume op één plek over de kade uit. Deze overkraging verwijst naar de voormalige industriegebouwen die hier boven het water hingen en creëert een beschutte plek waar bewoners elkaar ontmoeten.

In de architectuur en materialisering komt een tweede laag van het verhaal naar voren. Het gebouw verbindt het industriële verleden van de plek met het typische Amsterdamse materiaal van baksteen. De gevel kent een duidelijke herhaling en ritmiek die verwijst naar de robuuste eenvoud van industriële gebouwen. Tegelijk schuilt in de ogenschijnlijk eenvoudige architectuur een rijkdom aan verfijnde details. Het metselwerk en de uitwerking van de gevel refereren aan de traditie van ambacht en metselwerkarchitectuur die veel Amsterdamse gebouwen kenmerkt.

De galerijen spelen ook in architectonische zin een belangrijke rol. Door hun positie en breedte zijn ze niet alleen ontsluitingsruimte, maar ook plekken waar bewoners elkaar vanzelf tegenkomen. Vanuit de galerij is er zicht op de kade en het water, waardoor het dagelijks leven van het gebouw zich verbindt met de stad.

Het ontwerp brengt zo geschiedenis, wonen en openbare ruimte samen. Het gebouw vormt niet alleen een nieuwe woonplek, maar ook een schakel tussen straat en water en een plek waar ontmoeting vanzelf ontstaat.