Beste Gebouw van het jaar 2026

Fenix, het nieuwe kunstmuseum over migratie, bevindt zich in de volledig getransformeerde San Franciscoloods op Katendrecht in Rotterdam. Het museum draagt bij aan de levendigheid in de wijk en versterkt Rotterdam als stad die vernieuwt met behoud van haar ziel. Door het combineren van cultureel erfgoed, krachtig design en aandacht voor mens en omgeving slaat Fenix een brug tussen historie en toekomst.

Middelpunt van de transformatie is de Tornado: de markante trap -ontwerp MAD Architects- die boven de historische havenloods uittorent. Bureau Polderman was restauratie-architect voor de bestaande monumentale loods en EGM architecten heeft als co-architect het museum en de Tornado bouwkundig tot in de kleinste details uitgewerkt. Juist deze combinatie van ontwerpende partijen heeft ervoor gezorgd dat de identiteit van de plek en het gebouw, én de iconische aantrekkingskracht van de Tornado met elkaar in balans zijn, én elkaar versterken.

Voortbouwen op geschiedenis

De plek is niet toevallig gekozen: de San Franciscoloods was ooit de grootste overslagloods ter wereld. En aan dezelfde kades lieten miljoenen mensen Europa achter zich, of begonnen er juist een nieuw bestaan. Die dynamische stadsgeschiedenis is tot op de dag vandaag voelbaar. Binnenin biedt het museum verhalen over migratie en krijgen universele thema’s als afscheid, thuiskomen en identiteit letterlijk en figuurlijk een plek. Met respect voor deze gelaagde geschiedenis is het restauratieplan zo opgesteld dat het gebouw gerestaureerd is naar de stijl van de jaren 20 én jaren 50. In lijn met dit uitgangspunt en de duurzaamheidsambitie is terughoudend omgegaan met de energie-installaties. Passief waar mogelijk, actief noodzakelijk voor minimaal energieverbruik. Nu biedt de loods plek aan de ruim opgezette tentoonstellingsruimten, Plein, horeca, museumwinkel en kantoren.

“Fenix geeft een podium aan ervaringen en verhalen van migranten van over de hele wereld. Het verhaal van Fenix is het verhaal van Rotterdam, van de wereld en van jou.” Anne Kremers, Directeur Fenix

Sociaal Plein
Plein is het overdekte stadsplein van Fenix. Het is vrij toegankelijk, dagelijks open en met eigen programmering. Het is een plek waar mensen elkaar als vanzelf tegenkomen. Buurtbewoners uit Katendrecht, museumbezoekers en passanten komen samen voor een potje tafeltennis, lunch of creatieve workshop. Door die dagelijkse mix van gebruik en mensen verbindt Plein het museum op een directe manier met de stad en haar bewoners.

Ontmoetingen

Fenix nodigt bezoekers uit samen te komen, te ontmoeten en het uitzicht op de stad te ervaren. Vanaf de entree op de begane grond kun je de trappen van de Tornado op. Er is keuze uit twee opgangen, zoals je ook tijdens een reis of in je leven je pad kiest. De routes komen elkaar meerdere malen tegen en telkens kan de bezoeker kiezen via welke weg de wandeling verder gaat. Daarmee weerspiegelt de Tornado het centrale thema van Fenix: de beweging van mensen, migratie.
“De Tornado is een metafoor voor de reis van een migrant”, Ma Yansong, MAD Architects

Tornado
De Tornado zweeft visueel en constructief los van de oude loods, met de gepolijste roestvaststalen platen als moderne blikvanger. De kronkelende trappen (totale lengte 550m) wervelen door de driedimensionale glazen atriumkap en eindigen op het uitkijkplatform. De reflecterende afwerking vangt passerende voetgangers, bedrijvigheid in de haven en wisselende luchten. Het geeft de Tornado een gevoel van bewegen en ontmoeten.

Vindingrijk vakmanschap
Het museum is ontstaan door intensieve samenwerking van lokale en internationale ontwerpers, ingenieurs en vakmensen. Zij hebben nauwkeurige modellen en innovatieve oplossingen bedacht. Zoals het loszagen van betonconstructies, onzichtbare noodverlichting en het beheersen van het dynamisch gedrag van de Tornado. Elk detail is uitvoerig onderzocht, tot in het kleinste detail ontworpen en bemonsterd: van het spaceframe met duizenden unieke stalen onderdelen tot de naadloze spiegelende RVS-bekleding, en van het herstel van de stalen raampartijen tot de meer dan 10.000 unieke 3D-gefreesde houten trapdelen van de Tornado.

Groendak
Het groendak (6.750m²) verbetert de thermische isolatie en vermindert het energieverbruik. Het sedum houdt regenwater vast, zo is natuurlijke verdamping en waterrecycling mogelijk. De kiezelpatronen zijn o.b.v. zonstudies met ‘generative design’ ontworpen om hitteconcentratie door zonreflectie op de Tornado op te vangen.

Uitzicht voor iedereen
Vanaf Katendrecht is er dwars door de lobby zicht naar de Maas; vanuit de museumzalen en koffiebar genieten bezoekers van zicht op Rotterdam; en vanaf het uitkijkplatform volg je de boten naar de Noordzee. Ook wie niet lopend via de trap omhoog kan, geniet bovenop de Tornado van het wauw-effect. Speciaal voor hen is de glazen liftschacht bovenin geblindeerd en blijft het zicht verborgen totdat de deuren openen. Fenix is rolstoel- en scootmobieltoegankelijk, rolstoelen zijn ook te leen.