Beste Gebouw van het jaar 2026

De bunkerwoningen binnen de Enclave vervullen een urgente maatschappelijke behoefte: betaalbare woon-werkruimte binnen bestaand stedelijk gebied, voor huishoudens die op de reguliere woningmarkt buiten de boot vallen. Via een CPO-constructie konden gezinnen voor een reëel bedrag een woning verwerven, zelf de indeling bepalen en de afbouw coördineren. Door te bouwen binnen de contouren van het bestaande wordt duurzaam omgegaan met ruimte en materiaal — geen sloop, geen nieuwbouw op onbebouwde grond.

De coöperatieve ontwikkelvorm is een maatschappelijke innovatie op zich. De Hemburgers waren risicodragend ontwikkelaar, niet met als doel vastgoed winstgevend te verkopen, maar om een woon- en werkomgeving te realiseren waarin prettig samenleven centraal staat. Het vroeg betrekken van toekomstige gebruikers bij de gebiedsontwikkeling leidde tot groter eigenaarschap en een sterkere verbondenheid met gebouw en omgeving.

Die sociale cohesie is zichtbaar in de dagelijkse praktijk. Bewoners organiseren gezamenlijk kinderopvang, delen gereedschap en producten, en zwemmen samen in de rivier. Voor gezinnen die voorheen in kleine stadsappartementen woonden, bieden de bunkerwoningen in de Enclave een fundamenteel andere leefomgeving: buitenruimte, gemeenschappelijk groen en de vrijheid van een ruim opgezet terrein.

Voor bewoners — kunstenaars, ontwerpers en kleine ondernemers — is de grens tussen wonen en werken vloeiend. Studio's, ateliers en een bakkerij zijn geïntegreerd in de woningen, wat de Bunkerwoningen een eigen dagelijks ritme en productieve energie geven die uitstraalt naar het bredere Hembrugterrein.

Het ontwerp zocht bewust een balans tussen collectieve ruimte op het maaiveld — er zijn geen privétuinen — en individuele mogelijkheden voor terugtrekken. De ontwikkeling is bovendien niet als afgerond beschouwd: bewoners kunnen in stappen verder bouwen, inspelend op veranderende behoeften. Die incrementele benadering maken de Bunkerwoningen niet alleen sociaal, maar ook structureel toekomstbestendig.

Drie voormalige munitiedepots — vroege voorbeelden van in het werk gestort gewapend beton — transformeren tot zeven woon-werkwoningen. De depots zijn opgebouwd uit betonnen frames met dunne wanden: bij een ontploffing zou het skelet blijven staan terwijl wanden en plofdak naar buiten zouden vliegen. Dit bijzondere constructieprincipe bepaalde de ontwerpstrategie.

Om het monumentale interieur te behouden werd gekozen voor een onconventionele aanpak: isolatie aan de buitenzijde, afgewerkt met cementstuc. Hierdoor bleven de rauwe betonnen oppervlakken intact, met alle sporen van gebruik zichtbaar — stalen takels, bewegwijzering en handgeschreven notities van voormalige arbeiders. Deze historische afdrukken definiëren nu de woninginterieurs; bewoners leven letterlijk binnen de herinnering van het gebouw.

Wanden en daken zijn strategisch geperforeerd voor licht en zicht, waarbij de massiviteit van de gesloten depots behouden bleef. De onregelmatige plaatsing van nieuwe houten kozijnen in Iroko — als subtiele toevoegingen op de originele gevels — houdt het monumentale basement leesbaar en geeft het tegelijk een nieuwe zachtheid. Vergane deuren zijn vernieuwd en in Hembrug-groen teruggebracht.

Boven de ingetogen betonnen bases zijn lichte dakopbouwen toegevoegd — elk een uitdrukking van de persoonlijkheid van de bewoners. Van spiegelglas tot rode golfplaten: deze hedendaagse 'snoepjes' vormen een architectonisch rijke skyline en bieden intieme, verheven plekken tussen de boomtoppen. Als boomhutten. Een flexibel 'toolkit' van raamtypes liet elke familie de gevel personaliseren, met behoud van samenhang in het ensemble.

De verduurzaming is radicaal: gesloten bodembronnen, warmtepompen, WTW-ventilatie en zonnepanelen op het dak. In de dakrand zijn vleermuiskasten verwerkt voor natuurinclusiviteit. Het resultaat is zowel duurzaam als respectvol voor de erfgoedwaarden van de plek.