Beste Gebouw van het jaar 2026

Met de transformatie van het monumentale Duivenhuis heeft ATELIERFRONT een vergeten plek in Artis nieuw leven ingeblazen. Wat een verstopt en onbenut gebouw was, is nu een levendige ontmoetingsplek waar bezoekers kunnen rusten, kijken en genieten van het park, ook zonder horecabezoek. De toevoeging van een houten veranda maakt het monument weer toegankelijk en betekenisvol, en versterkt daarmee het karakter van Artis als park waar natuur, erfgoed en ontmoeting samenkomen.

De veranda vormt een eigentijdse interpretatie van het verdwenen romantische houtsnijwerk. Door subtiel te verwijzen naar oorspronkelijke details, zoals balusters en windveren, worden verschillende tijdslagen opnieuw leesbaar. Het monument krijgt zijn lichtheid en verfijning terug, zonder historiserend te worden. Zo voegt de ingreep een nieuwe laag toe aan de rijke geschiedenis van Artis en sluit zij aan bij de identiteit van het park: zorgvuldig, gelaagd en met respect voor natuur en cultuur.
Ook in duurzaamheid weerspiegelt het project de visie van Artis. In plaats van een grote uitbouw is gekozen voor een veranda, waardoor minder gebouwd en geklimatiseerd hoeft te worden. Het Duivenhuis is biobased nageïsoleerd, voorzien van warmtepomp en WTW en volledig van het gas af. Door het verwijderen van de zoldervloer kon de bovenverdieping opnieuw in gebruik worden genomen, waarmee bestaand volume optimaal wordt benut.
Samen met de herbestemming van de nabijgelegen Moeflonstal, nu een speelse en educatieve plek voor kinderen, vormt het Duivenhuis een nieuw ensemble. Waar eerst twee onopvallende monumenten stonden, is nu een betekenisvolle plek ontstaan waar ontmoeten en spelend leren samenkomen. Het Duivenhuis is daarmee een bescheiden icoon geworden: geen schreeuwerig gebaar, maar een verfijnde toevoeging die de ziel van Artis versterkt.

Het Duivenhuis is een rijksmonument in Artis dat in onbruik was geraakt. Het ligt als een folly in een groen perk, verstopt tussen hoge bomen en struiken. Het gebouw had een vervallen karakter waarbij het gerotseerde stucwerk het meest in het oog springt. Het romantische houtsnijwerk, zoals de balkons met balusters en de gesneden windveren, waren niet meer aanwezig. Aan de zuidzijde waren de gevelopeningen dichtgemetseld. Op verschillende plekken waren littekens zichtbaar van wijzigingen: inmiddels weer verwijderde uitbouwen en een volière.

Om het monument tot zijn recht te laten komen hebben we in één architectonisch gebaar het programma opgelost. Een horizontale houten veranda om het Duivenhuis -deels dak, deels balkon- realiseert alle functionele eisen en brengt tegelijkertijd de verfijnde laag van houtsnijwerk die verloren is gegaan terug in een moderne vorm. Onder het dak ontstaat een ruime buitenkamer. Het landschap omzoomt de buitenkamer onder de veranda, als een groen behang.
We besloten niet te restaureren maar te conserveren. De rauwheid van het monument vormt zo samen met de nieuwe elegante constructie een prettige gelaagdheid. Door aan de zuidzijde de gevelopeningen terug te brengen, krijgt het huis zijn kenmerkende symmetrie terug.
Op het houten dakbeschot van de kap is een nieuwe laag houten balken aangebracht met daartussen isolatiemateriaal. De balken steken door en refereren zo op eigentijdse wijze naar de gesneden windveren. Het dak is als het ware opgetild en komt zo los van het de monumentale hoofdvorm met het rotseerwerk.
De elegante houten overkapping is gemaakt van Europees lariks en heeft een sedumdak. Om de houten constructie licht en elegant te houden, maar toch grote overspanningen te kunnen maken, bedachten we houten samengestelde liggers. De samengestelde liggers kragen over, zonder ondersteuning op de hoeken. Voor haar stabiliteit ‘leunt’ de pergola tegen het Duivenhuis.
De staanders in de liggers begrenzen de ruimte van de buiten kamer maar vormen ook de balusters van het balkon. De balusters zijn simpel, maar door ze licht te draaien ontstaat een charmante balustrade, die vanuit iedere kijkhoek een ander beeld geeft.