Beste Gebouw van het jaar 2026

Station Wildeman heeft zijn naam te danken aan de symboliek van zijn functie – het is een plek waar men uitstapt, een groei doormaakt, lessen leert, mensen ontmoet en vervolgens weer verder reist. Door de nauwe samenwerking met de opdrachtgevers, Stiching Samenwonen-Samenleven, de Gemeente Amsterdam en de Europese financiering vanuit EFRO, is Station Wildeman een gebouw geworden vanuit de ambitie om een sterk verwaarloosde buurt op te waarderen.

Sinds enkele decennia is De Wildemanbuurt in Amsterdam Osdorp een wijk waar de problemen zich opstapelen. De planvorming voor grootschalige vernieuwing was kortstondig; de recessie van 2009 stopte deze eer deze kon beginnen. De teleurstelling was bijzonder wreed voor de bewoners van de Wildemanbuurt; al die jaren kampte men met armoede, werkloosheid, misdaad, achterstallig onderhoud en gezondheidsproblemen.

Om de uitdagingen het hoofd te bieden, heeft Stichting Samenwonen-Samenleven – eerder van de Ru Paré Community – het initiatief genomen om Station Wildeman te realiseren. Gelegen in het hart van de wijk moet het meer worden dan alleen een buurthuis; het moet een vliegwiel worden voor de sociaaleconomische en ruimtelijke ontwikkeling van de Wildemanbuurt. Huiswerkklassen voorkomen schooluitval en helpen de verleiding van snel geld te weerstaan. Volwassenen krijgen life-coaching, taalcursussen, en worden begeleid naar werk in kansrijke sectoren zoals de ICT en duurzaamheid. Waar sociale programma’s vaak neigen naar fragmentatie, biedt Station Wildeman een enkel platform voor een gecoördineerde en integrale aanpak.

Aanvankelijk betrof de opgave een ontwerpen van tijdelijke interventie in het voormalige schoolgebouw. BETA gebruikte dit als argument voor een duurzame aanpak: ingrepen moesten losmaakbaar en biobased zijn. Mettertijd werd de exploitatie verlengd en kon de duurzame aanpak verder worden uitgebreid, met als resultaat dat het gebouw als geheel nu een Energielabel A heeft.

We hebben met het ontwerp geprobeerd aanleidingen te creëren om de omliggende openbare ruimte opnieuw uit te vinden. Door toegangen te verleggen en transparant uit te voeren, zijn er in de buurt nieuwe ideeën ontstaan voor het gebruik van de openbare ruimte. In workshops met buurtbewoners hebben we ontwerpen gemaakt die met behulp van financiering vanuit de gemeente ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd.

In de Wildemanbuurt in Amsterdam-Osdorp is een voormalig schoolgebouw getransformeerd tot Station Wildeman: een ontmoetingsplek voor bewoners en organisaties uit de wijk. Het is de ambitie van het project om de sterk verwaarloosde buurt op te waarderen. Dat begint met het blootleggen van de verborgen kwaliteiten van deze typische Post-65 architectuur. Met enkele aanpassingen is de begane grond getransformeerd naar een uitnodigende, luchtige en lichte openbare foyer, welke het ook mogelijk maakt om de omliggende openbare ruimte opnieuw uit te vinden. Zodoende is de entree verlegd van een verborgen plek tussen de trappenhuizen naar de markante en zichtbare zuidzijde van het gebouw.

Een kosteneffectieve uitbreiding tussen de trappenhuizen versterkt de cashflow van het project en voegt meer zichtbaar publiek programma toe. Daarnaast zijn er in de uitbereiding twee nevenentrees geïntegreerd, zodat er verschillende circulaties door het gebouw mogelijk zijn, afhankelijk van het gewenste gebruik. Omdat het een gebouw moet zijn voor héél de buurt is er ook een lift ingepast.

Het was belangrijk om een nieuwe universele taal te ontwikkelen voor zowel de nieuwe toevoegingen, als het vrij aantrekkelijk bestaande gebouw uit de Jaren 60. Nieuwe toevoegingen steken enerzijds duidelijk af tegen het bestaande, maar passen tegelijk in de traditie van de wederopbouwperiode. In het gevelontwerp contrasteren de horizontale banden van de nieuwbouw met de verticaliteit van de bestaande trappenhuizen. Op detailniveau wisselt het metselwerk af met licht reflecterende metalen panelen. De oorspronkelijke raamkozijnen zijn benut als kader voor nieuwe openingen en entrees, die zich soms naar binnen vouwen om entrees te vormen.

De aanpassingen zijn losmaakbaar ontworpen, opdat toekomstige veranderingen mogelijk blijven. In het interieur is het kleurenschema afgeleid van bestaand vloertegelwerk, welke met de nieuwe inrichting en beplanting de nodige warmte biedt aan het interieur. In de zomermaanden zorgen schuifdeuren en markisolettes voor een levendig beeld verbinding met de groene omgeving. Als subtiel, maar expressief motief verschijnt de letter ‘W’ op verschillende plekken in het interieur en exterieur als verwijzing naar de Wildemanbuurt.