Beste Gebouw van het jaar 2026

De Hemelse Tuin is ontworpen als stimulerende omgeving waarin ruimtelijke kwaliteit direct bijdraagt aan ontwikkeling, ontmoeting en eigenaarschap. De opgave was niet het realiseren van een nieuw gebouw, maar het creëren van een samenhangend leerlandschap waarin stadslandbouw, ambacht, voedsel en ecologie structureel onderdeel zijn van het dagelijks gebruik. De ruimtelijke strategie verbindt binnen en buiten tot één continu systeem. Voedselroutes langs fruitbomen, kruidenbedden en eetbare bloemen sturen bezoekers intuïtief door het terrein. Het gebouw fungeert als transparant hart met zicht op de tuin. Hier komen keuken, winkel, workshops en exposities samen. Productie, verwerking en educatie zijn zichtbaar georganiseerd rondom één centrale ruimte, waardoor leren en maken elkaar versterken. De omgeving stimuleert door activering. Kinderen oogsten, koken, eten en verkopen gezonde producten uit eigen tuin. Culturele kookworkshops brengen generaties en achtergronden samen rond één tafel. Leren, werken en ontmoeten overlappen programmatisch en ruimtelijk. Het gebouw zelf is een leerobject. Constructie, materiaal en installaties zijn zichtbaar en uitlegbaar. Regenwater wordt opgevangen en hergebruikt, nestgelegenheden zijn geïntegreerd in de gevel, stadshout toont herkomst en bewerking. Duurzaamheid is geen abstract thema maar een concreet systeem dat wordt ervaren, begrepen en herhaald. De Hemelse Tuin stimuleert via zintuiglijke ervaring. Een blotevoetenpad loopt van buiten naar binnen, regenkettingen maken water hoorbaar, een massakachel vormt het thermische en sociale middelpunt. De omgeving activeert lichaam en geest en maakt ecologie tastbaar in het dagelijks gebruik.

Het ontwerp vertrekt vanuit één heldere gedachte: het gebouw is geen object in de tuin, maar een verdichting van het landschap. De bestaande boerderij is herontwikkeld tot een open en overzichtelijk volume waarin veiligheid, toegankelijkheid en zichtlijnen leidend zijn. Vanuit de centrale ruimte is het volledige terrein visueel controleerbaar, essentieel voor gebruik door kinderen en groepen. Op de begane grond bevinden zich keuken, winkel en werkplekken; op de verdieping educatieve ruimtes met zicht op zowel interieur als tuin. De materialen zijn zoveel mogelijk lokaal geoogst. De gevel bestaat uit 954 planken stadshout uit het Amsterdamse Bos, in totaal 1130 meter. Het ongeschaafde hout toont sporen van handwerk en maakt het proces van boom tot plank afleesbaar. Elke gevel heeft een uniek patroon en geeft het gebouw een gelaagde, tactiele identiteit. Het vegetatiedak functioneert als vijfde gevel en verlengt de tuin over het gebouw. Regenwater dat niet wordt vastgehouden stroomt via regenkettingen naar regentonnen en een wadi. Water wordt zichtbaar, hoorbaar en hergebruikt voor beplanting binnen en buiten. Grote keien in het terras leiden het water verder de tuin in en maken regen tot onderdeel van de beleving. Natuurinclusiviteit is integraal ontworpen. Nestkasten voor mezen, boomklevers, bonte vliegenvangers en gierzwaluwen zijn opgenomen in de gevel, strategisch geplaatst onder het noordelijk overstek. Gevelgroen en klimplanten verzachten de overgang tussen gebouw en landschap en vergroten biodiversiteit. Binnen speelt licht een structurerende rol. De ochtendzon dringt diep het gebouw binnen via de inpandige ramen. De horizontale lichtstroken reflecteren op de schuine dakkap en witte wanden vangen het spel van schaduw. Een rode massakachel, vormgegeven als tribune, vormt het thermische en sociale hart: een plek voor verhalen, lessen en samenzijn. Architectuur, landschap en gebruik vormen zo één samenhangend systeem.