Voormalige KPN-telefooncentrale (1923) getransformeerd tot woongebouw met 33 woningen in sociaal, middelduur en vrije sector, commerciële ruimte, ateliers en horeca. Restauratie en optopping met twee nieuwe lagen in houtskeletbouw structuur en granieten gevel behouden het monumentale karakter en dragen bij aan duurzame stadsontwikkeling.
Opdrachtgever Aham Vastgoed Architectenbureau Ronald Janssen Architecten
De Telefoondienst staat op de hoek van de Kamerlingh Onneslaan en de Middenweg, een van de historische assen van de Watergraafsmeer, direct op de kop van Park Frankendael. Het complex uit 1923, ontworpen door Albert Boeken, huisvestte destijds de vijfde telefooncentrale van Amsterdam en is een voorbeeld van interbellum-utiliteitsbouw in Amsterdamse School-stijl. Bij de opening werkte de centrale volledig volautomatisch — er kwam geen telefoniste meer aan te pas. Het gebouw had daarmee van meet af aan een bijzondere technische en stedelijke betekenis voor de Watergraafsmeer.Ondanks deze prominente ligging aan een van de drukste lanen van Amsterdam-Oost was het gebouw decennialang nauwelijks zichtbaar in de stad. Toen het pand in 2016 via een tender op de markt kwam, zag AHAM Vastgoed daar een opgave in: het gebouw en de plek de positie geven die ze verdienen, als markering van Park Frankendael en de Middenweg, zichtbaar vanuit alle richtingen. De optopping versterkt die zichtbaarheid: het gebouw is nu herkenbaar als baken in de wijk, zonder het bestaande monument te overheersen.De transformatie geeft het gebouw opnieuw een publieke en verbindende rol in de wijk. Ondernemers, kunstenaars en bewoners delen het gebouw en ontmoeten elkaar op de gedeelde binnenplaats, die direct aansluit op Park Frankendael. De telefooncentrale was van oudsher een knooppunt in de Watergraafsmeer en vervult met de nieuwe bestemming opnieuw die rol — nu tussen bewoners, ondernemers en kunstenaars. De ateliers in de plint zijn toegewezen via CAWA, waardoor ook de culturele programmering verankerd is in de buurt.Met woningen in sociaal, middelduur en vrije sector is het project toegankelijk voor een brede groep bewoners en voor essentiële beroepsgroepen. De aanwezigheid van gezinswoningen tot 100 m² draagt bij aan de diversiteit van de bevolkingssamenstelling in de wijk. De mix van wonen, werken en cultuur maakt De Telefoondienst tot een actief onderdeel van de Watergraafsmeer.De Telefoondienst toont hoe monumentaal erfgoed een nieuwe bestemming kan krijgen door een combinatie van behoud, transformatie en hedendaagse toevoeging. Op een locatie waar voorzieningen, infrastructuur en netwerken al aanwezig zijn, wordt de behoefte aan nieuwe grond verminderd en bijgedragen aan verdichting van de bestaande stad. Het gebouw en de plek zijn daarmee opnieuw zichtbaar en beleefbaar geworden in de Watergraafsmeer.
AHAM Vastgoed orgaiseerde een besloten architectenprijsvraag. Ronald Janssen Architecten werd gevraagd deel te nemen vanwege zijn ontwerp voor de tandwielenfabriek als referentie voor deze opgave. Drie bouwlagen zijn toegevoegd: één binnen het bestaande volume en twee in een optopping. De bruto vloeroppervlakte nam daarmee toe van 2.930 m² naar 5.100 m². De plint is ingericht met een commerciële ruimte, horeca en drie ateliers toegewezen via CAWA.
De optopping is uitgevoerd in houtskeletbouw en slanke staalconstructie, met een gevel van gevlamd graniet — hetzelfde materiaal dat al aanwezig was in de originele ornamenten en dakranden. Het karakteristieke ritme van laag-hoog-middelhoog-hoog-laag is voortgezet, evenals de afwisseling van penanten en raamopeningen. Verticale lamellen markeren de opbouw over twee verdiepingen, waardoor een visuele verlenging van de gevelstructuur ontstaat. Terugliggende dakterrassen met geïntegreerde plantenbakken vormen de overgang naar het dak.
Oorspronkelijk bevond de hoofdingang zich aan de parkzijde. Bij de aanleg van de Kamerlingh Onneslaan, rond 1960, kreeg het gebouw een nieuwe ingang met een portaal met sculpturen van Hildo Krop, afkomstig van de voormalige telefooncentrale aan de Herengracht. De originele sierletters, deuromlijsting en bakstenen gevel zijn in ere hersteld. Binnen zijn de trappenhuizen gerestaureerd en de centrale gang behouden, waardoor de ruimtelijkheid van het originele interieur in stand blijft. De authentieke deuren, glas-in-lood-ramen en het stucwerk met siertegels in Amsterdamse School-stijl zijn geïntegreerd in het ontwerp.
De 33 woningen zijn alle uitgevoerd met een mezzanine, wat extra gebruiksoppervlak oplevert binnen de bestaande bouwhoogte. Het woningprogramma bestaat uit 5 sociale huurwoningen, 7 middenhuurwoningen en 21 vrije-sectorwoningen. De sociale woningen zijn tussen de 45 en 55 m² en de middenhuurwoningen tussen de 50 en 100 m², zodat ook gezinnen in de stad kunnen wonen. De mix van woningsegmenten is afgestemd op de dicterende ritmiek van de bestaande opstal. In de kelder zijn bergingen en een fietsenstalling met circa 50 plaatsen opgenomen.
De lichte constructie van de nieuwbouw maakt toekomstige aanpassingen mogelijk en combineert flexibiliteit met structurele duurzaamheid. Het project toont hoe bestaande architectuur met integriteit kan worden behandeld: door bescheiden verticale uitbreiding toe te voegen.
BNA © 2026 Alle rechten voorbehouden.
