Durf te dromen

Verschilt de huidige training Groen in Architectuur van die van 2018?Sinds 2018 is er veel meer urgentie aangaande het onderwerp en er is ook meer kennis; daar hebben wij de cursus op aangepast. Zo bieden we volgend jaar naast de Introductie training ook de training Verdieping Groen in architectuur aan, want we merken dat er naast basisinformatie grote behoefte is aan specifieke kennis, bijvoorbeeld op het gebied van detaillering en onderhoudseisen. Het programma bestaat uit een aantal presentaties waarin theorie, inspiratie en veel voorbeelden uit de praktijk elkaar afwisselen. Mede door meer regelgeving en veranderend beleid, denk aan o.a. omgevingsvergunningen en veranderende eisen bij gemeenten voor de buitenruimte, hebben we de inhoud verder aangescherpt en daarop aangepast.
Hedendaagse uitdagingen op het gebied van hittestress, de waterproblematiek, de afname van biodiversiteit en de gevolgen daarvan op het gebied van gezondheid en welzijn vragen om goed naar de natuur te kijken en daar oplossingen voor een goed doordachte aanpak te vinden. We gaven en geven de trainingen op bijzondere inspirerende locaties, zoals Circl, Hotel Jakarta in Amsterdam en in de Arnhemse Burgers Zoo. De afgelopen trainingen zijn we te gast bij Boomkwekerij Ebben in Cuijck. Op het groene dak daar, ervaar je wat natuurinclusief bouwen inhoudt.

Wat houdt natuurinclusief bouwen in?
Het gaat allereerst om durven dromen. Ik pleit ervoor dat de architect de rol van droomhouder op zich neemt. Durf ambitie uit te spreken; sterker nog start met ambitie en niet vanuit een standaard aanpak. Een gebouw is meer dan een optelsom van regelgeving en de aanpak van aannemers en de schil ontworpen door de architect. Het gaat ook om bewustzijn. Besef dat groen in ons DNA zit. En besef dat je vanaf het begin je het samen moet doen.
Natuurinclusief bouwen omhelst meer dan biodiversiteit, dat is levende natuur. Natuurinclusief is vooral ook rekening houden met de abiotische factoren en dan gaat het om klimaat, bodem en water. Denk daarbij aan bodemsaneringen en grondwaterstanden, maar denk ook aan de rol en invloed van de wind, de regen, de zon, etc. en de invloed van bouwprocessen op de kavel, zoals verdichting van de grond.
Natuurinclusief bouwen is ontwerpen vanuit kennis. Kennis over bijvoorbeeld hoe van nature bepaalde planten zich vestigen op een bepaalde plek. Als je groen in hoogbouw wilt toepassen moet je juist planten gebruiken die in de natuur gewend zijn aan die specifiek omstandigheden van wind en kou. Planten die in de natuur voorkomen op rotswanden zijn geschikter dan planten die gedijen op vlaktes. Appelbomen groeien van nature aan de bosrand, waar ze bescherming genieten tegen de zon; die plant je ook niet midden in een weiland zonder die bescherming. Natuurinclusief bouwen is zorgen voor een balans. In het hier en nu, denk aan het bestrijden en de risico’s van giftige gewasbescherming, de komst van exoten, etc. En een balans voor in de toekomst, een klimaatadaptieve aanpak.
Natuurinclusief bouwen betekent per definitie een integrale aanpak; vanuit de leefomgeving, vanuit binnen én buitenruimte, vanuit het welzijn van mens en dier, vanuit ego naar eco.

Wat is er veranderd ten aanzien van het verleden wat de rol van de architect betreft?
Honderd jaar geleden was er veel meer lokale kennis aanwezig bij de architect door veel meer streekgebonden architectuur. Specifieke aandacht en kennis voor en over lokale gebiedsfactoren, bodemgesteldheid en andere karakteristieken aangaande de plek, zaten in het DNA van de architect. Het besef dat je niet overal zo maar het zelfde kunt bouwen was aanwezig. De geest van een plaats, de genius loci, erkennen. Honderd jaar geleden was het materiaal duur en arbeid goedkoop. Daardoor doordacht de architect welk materiaal waar precies paste. Er was meer tijd voor detaillering. De machtspositie van de architect uitte zich in de rol van een bouwmeester. Nu ontbreekt ook vaak de helikopter view en daarmee het ontwikkelen van een totaal visie.

Wat is er veranderd ten aanzien van het verleden wat de rol van de architect betreft?
Honderd jaar geleden was er veel meer lokale kennis aanwezig bij de architect door veel meer streekgebonden architectuur. Specifieke aandacht en kennis voor en over lokale gebiedsfactoren, bodemgesteldheid en andere karakteristieken aangaande de plek, zaten in het DNA van de architect. Het besef dat je niet overal zo maar het zelfde kunt bouwen was aanwezig. De geest van een plaats, de genius loci, erkennen. Honderd jaar geleden was het materiaal duur en arbeid goedkoop. Daardoor doordacht de architect welk materiaal waar precies paste. Er was meer tijd voor detaillering. De machtspositie van de architect uitte zich in de rol van een bouwmeester. Nu ontbreekt ook vaak de helikopter view en daarmee het ontwikkelen van een totaal visie.

Hoe wordt daar in de trainingen aan gewerkt?
Naast kennis en voorbeelden werken we ook met oefeningen. Eén van de opdrachten heeft als kern het opzetten van een andere bril: ontwerp voor een dier. Het gaat dan om meer dan alleen het gebouw, het gaat om de gehele leefomgeving. Kijken vanuit de gebruiker, als een gewone pad, een baardvleermuis, levendbarende hagedis, of een pimpelmees, vereist denken vanuit een leefgebied, vanuit een habitat. Een dier vestigt zich daar waar het voedsel beschikbaar is en daar waar het zich veilig voelt. In de architectuuropleidingen wordt weinig gedoceerd om je in te leven, zeker in andere levende organismen dan de mens.
De mens is ook een biologisch product. Dat uit zich niet in hoe we bouwen. Vaak wordt er gekozen voor het toepassen van nog meer techniek, meer natuurvreemd materiaal als plastic, meer vanuit de gestandaardiseerde systematiek. We plaatsen een plant in het kantoor. We gebruiken hout voor een warme sfeer en voor de esthetiek. We maken decor. Op die manier drijven we steeds verder af van wie we zijn. Besef dat groen goed voor ons is. Dat bewustzijn is steeds meer aanwezig, denk aan bewust eten, moestuinen, voedsel uit de directe omgeving, maar dit zijn kleine stapjes. De mens is geen binnen mens. Ontwerp dan ook vanuit een goede buitenruimte. Ontwerp vanuit het besef dat de eerder genoemde dieren het hele jaar door voedsel en vocht nodig hebben. Denk vooral voorbij het plaatsen van bijvoorbeeld vleermuiskasten: onderzoek waar die vleermuis zijn voedsel vindt en ook wat een vleermuis nodig heeft om veilig te verblijven..

We wijzen op de vijf V’s. Vocht dat elk levend wezen nodig heeft. Voedsel, dus het hele jaar door met veranderende seizoenen, in voldoende mate beschikbaar. Variatie en verscheidenheid, rekening houden met verschillende bloeiperioden en gradiënten. Veiligheid, waarbij de afstand tussen het bereikbare voedsel en de beschermende plek, als een nest, niet te groot is. Verbinding met andere leefgebieden voor gezonde verspreiding en netwerk. Als dieren zich veilig voelen en voedsel en een partner kunnen vinden, krijg je vanzelf de volgende fase: Voortplanting. En meer biodiversiteit.

Wat is de rol van de overheid en regelgeving in natuurinclusief bouwen?
Mijns inziens is, bijvoorbeeld in het bouwbesluit, er soms teveel regelgeving. En regelgeving die regelmatig veel te rigide is. Met weer de vanuit een bepaalde systematiek realiseren van oplossingen. Zoals het gebruikmaken van een ventilatiesysteem in een kamer, waardoor het raam niet open mag? Het gaat niet om een optelsom van eisen, het gaat om een doordachte integrale aanpak vanuit het besef dat de mens onderdeel is van de natuur. En we moeten serieus gaan nadenken over hoe we op de balans van de financiën de baten van het groen en natuurinclusief bouwen veel zichtbaarder maken.