De Nieuwe Regeling (DNR) stelt de algemene voorwaarden voor adviseurs in de bouw vast. BNA en het ONRI (nu NLingenieurs) hebben de DNR ontwikkeld om uniforme en verzekerbare contractpraktijken te realiseren. Astrid Aarsen is bij de BNA werkzaam als beleidsmedewerker juridische zaken. Zij kent het belang van de DNR en is op de hoogte van de laatste ontwikkelingen omtrent de DNR. Ze wijst op de relevantie voor de architect om goed voorbereid te zijn bij contractonderhandelingen. Dit betekent begrijpen wat er in de DNR staat.
Door Oene Dijk
Wat is het belang van de DNR?
De DNR omvat algemene voorwaarden voor adviseurs en betreft een verdere uitwerking en verfijning van wettelijke bepalingen die in het Burgerlijk Wetboek zijn opgenomen, artikel 7:40 en verder. De DNR krijgt rechtsgeldigheid op het moment dat beide partijen in het contract de DNR van toepassing verklaren. We moeten niet onderschatten hoe waardevol de DNR is. Het is een slim ontworpen regeling die zorgdraagt voor een stevige rechtspositie van adviseurs. Ik zeg adviseurs omdat de DNR niet alleen geldt voor architecten, maar ook voor ingenieurs en andere adviesgevers met betrekking tot de gebouwde omgeving. Belangrijk om te vermelden is dat NLingenieurs en BNA elkaar destijds, in 2000 toen is besloten vanuit de SR en RVOI een nieuwe en eenzijdige regeling te bouwen, opgezocht en versterkt hebben. Een gouden zet waar we nog steeds veel profijt van hebben. De DNR biedt, bij onderhandelingen met de opdrachtgever, de adviseur op alle belangrijke contractonderdelen juridisch houvast. Op het moment dat een opdrachtgever afwijkt van bepalingen in de DNR of onder andere algemene voorwaarden het contract wil afsluiten (denk aan UAV, UAV-GC, ARVODI, ABAA-DNR) is alertheid geboden. Daarom is het goed om te begrijpen wat deze afwijkingen betekenen voor jouw rechtspositie. Waar is ruimte voor onderhandeling en wanneer komt jouw positie door onredelijke bedingen ongezond onder druk te staan? Feitelijk is de DNR een rechtszekerheidskompas met signaalfunctie.
Wat kan er misgaan?
Het lastige is dat op het moment dat een adviseur de kennis mist over wat de consequenties zijn van bepaalde afspraken of afwijkingen die de opdrachtgever inbrengt, hij/zij ook de mogelijkheden en risico’s onvoldoende kan inschatten. Zeker als er sprake is van machtsongelijkheid. Dan ligt onevenwichtigheid in belangen al snel op de loer.
De laatste jaren is er een praktijk ontstaan van toenemende afwijkingen en variatie in eenzijdige algemene voorwaarden, vooral van opdrachtgeverszijde. Voor de architect liggen in de praktijk de grootste uitdagingen op het gebied van auteursrecht en aansprakelijkheid. Ook hier geldt, als beide partijen oog houden voor elkaars belangen en onderhandelen vanuit gelijkwaardig partnerschap er meestal wel een oplossing voorhanden is. Helaas wijst de praktijk uit dat partijen elkaar steeds minder vaak op deze manier treffen. Daarom is het zo belangrijk om met elkaar in dialoog te blijven. Paritaire voorwaarden bleken uiteindelijk een ambitieniveau te hoog gegrepen. Overigens niet alleen voor de DNR maar ook voor de UAV en UAV-GC. Desalniettemin blijft het streven naar tweezijdige algemene voorwaarden belangrijk. Prof. Mr. Stephanie van Gulijk wijdde er in december jl haar jaarrede voor de Vereniging van Bouwrecht aan: It takes two to tango – de teloorgang van paritair overleg over algemeen voorwaarden. – Tijdschrift voor Bouwrecht p.229-236 (2024).
We moeten niet onderschatten hoe waardevol de DNR is.
De aanvankelijke versie uit 2005 (DNR2005) is in 2011 (DNR2011) herzien en heeft in 2013 in verband met gewijzigde regelgeving nog een kleine aanpassing (in Artikel 56 DNR 2011) gehad. De meest recente versie is DNR2011 (2013). Wat is de huidige stand van zaken?
Ik ben medio januari 2023 begonnen bij de BNA. Dat was in de afrondende fase van beoogde nieuwe, paritaire algemene voorwaarden. Uiteindelijk hebben NLingenieurs en BNA geconstateerd dat er intern en extern onvoldoende draagvlak was gecreëerd voor voortzetting hiervan. Bovendien zijn we alweer grotendeels door de in hoog tempo veranderende praktijk ingehaald. Beide brancheorganisaties zijn al druk in gesprek over het vervolg.
Hoe nu verder?
Er zijn een enorme transities gaande die directe doorwerking hebben op de bouwpraktijk en bouwketen. Denk aan de ontwikkelingen rondom circulariteit, AI en toenemende complexiteit van bouwopgaven en verdere versterking van het consumentenrecht. De eerste stap op korte termijn (actualisering 2024) is zorgen dat de DNR in lijn blijft met de veranderende (Europese) wet- en regelgeving. Wat meer tijd zal vergen, is de fundamentele discussie over de toekomst van het adviseurschap, (eenzijdige) algemene voorwaarden en op welke manier adviseurs en opdrachtgevers elkaar weer kunnen vinden in het belang van een contractueel evenwicht tussen partijen en optimale toekomstige samenwerking. Voor een nieuwe DNR is essentieel dat je met alle partijen grondig spreekt. Want uiteindelijk zijn we partners die, als het goed is, tot een optimaal resultaat willen komen. Een resultaat waar uiteindelijk onze samenleving beter van wordt. Ondertussen moeten we in de praktijk dus door met de huidige DNR2011(2013).
Wat wil jij en dus de BNA de architect meegeven betreffende de DNR?
Het is van wezenlijk belang dat de architect snapt wat er in de DNR staat. En beseft welke verantwoordelijkheden je als ondernemer hebt, maar ook welke risico’s je loopt. De BNA Academie kan de architect hierin ondersteunen door dit per onderwerp inzichtelijk te maken met gebruik van praktijkvoorbeelden. Praktijkervaringen zijn vaak de beste leermeesters, hoe pijnlijk ze soms ook kunnen zijn. Architecten zijn van nature vaak behulpzaam en conflict mijdend. Dat is ook hun valkuil. Andere partijen durven veel vaker juridische stappen te ondernemen. Soms is een harde vuist nodig. Maar belangrijker en beter passend bij onze branche is: zorg dat je voorbereid bent voordat het echte conflict ontstaat. Wees alert op zowel je kansen als je valkuilen tijdens contractonderhandelingen. Ondernemerschap betekent keuzes maken, zoals wanneer ga je op je strepen staan en wanneer en waarin wijk je op verantwoorde wijze af. Draag zorg voor gezond ondernemerschap.
Je moet snappen wie aan de andere kant van de tafel zit en de dialoog aan blijven gaan. En elkaars taal begrijpen. Het zelf reflecterend vermogen van de architect is essentieel in de communicatie met andere partijen. Met kennis en inzicht sta je veel minder snel tegen over elkaar en kun je elkaar vooruithelpen. Die bereidheid moet uiteraard wel van beide kanten komen. Ik wil ook de architect meegeven: wees niet bang voor het juridische karakter van de DNR. Ga opzoek naar de essentie, speel ermee en kom tot mogelijk ook verrassende inzichten.
Wees alert op zowel je kansen als je valkuilen tijdens contractonderhandelingen.
De DNR in al haar aspecten begrijpen zorgt dat je jezelf beter kunt positioneren. Mee eens?
Ja, het vergroten van bewustzijn helpt. Ik ben dan ook blij dat de BNA Academie onze leden hierin ondersteunt met een modulaire aanpak en per onderdeel de mogelijkheid biedt de DNR eigen te maken en kennis bij te spijkeren.
Het architecten vak is misschien wel het meest complexe vak dat er bestaat. Vergelijkbaar met dat van top koks. Ze kiezen niet in de eerste plaats voor ondernemerschap, maar juist voor het creëren en het ontwerpen. In de praktijk blijkt dat die ontwerpkant vaak maar een bescheiden deel van je werk is en dat je zonder zakelijke houding op den duur vastloopt. Bovendien dragen ze niet alleen een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid, maar zijn de risico’s die complexe bouwopgaven met zich meebrengen, vaak groot.
Wie de DNR begrijpt en bewust toepast, houdt die risico’s voor zichzelf beheersbaar en vergroot de kans op het bereiken van het gezamenlijke achterliggende doel van het, namelijk een goed eindproduct.
